معرفی کتاب «جمهرة أنساب العرب»
اين كتاب از كتابهاى معتبر اهل سنت در زمينه نسب شناسى است كه توسط ابو محمد على بن احمد بن سعيد بن حزم اندلسى (384ـ456ق) تأليف شده است. ابن حزم كه يكى از بر جسته ترين علماى فرقه ظاهرى (سلفيون) به شمار مى رود اين كتاب را با رعايت اختصار و دقت كامل تدوين كرده است و يكى از جامع ترين منابع نسب شناسى به شمار مى رود. او اين كتاب را با ملاحظه همه كتاب هاى مهم و معتبر در اين زمينه مثل آثار سعيد بن مسيب، محمدبن ادريس شافعى و ابو عبيد قاسم بن سلام، تدوين كرده; از اين رو مورد توجه نسب شناسان جهان اسلام قرار گرفته است. چرا كه در بردارنده مطالب بسيار مهمى درباره صحابه، خاندان پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله)، خلفاء، حاكمان، و مهم ترين حوادث تاريخى، ادبى، ايام عرب و امثال عرب مى باشد كه با ذكر اختلاف ها و بيان نظرات خودش تنظيم كرده است، اهميت ديگر كتاب ابن حزم اين است كه مسائل مربوط به منطقه غرب جهان اسلام يعنى اندلس را نيز آورده است.
چون ريشه همه نسب ها در سه قبيله «عدنان»، «قحطان»، و «قضاعه» است او در اين كتاب فقط اين سه قبيله را به طور تفصيلى به بحث گذاشته و برترى عدنان بر دو قبيله ديگر را مورد توجه قرار داده است كه قبيله پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) است. به دليل جامعيت كتاب ابن حزم، بيشتر مورخان و نسب شناسان مثل ابن خلدون براى تدوين كتاب هاى خود به اين كتاب اعتماد و استناد كرده اند.
ابن حزم نسب همه فرزندان ابوطالب و ذريّه رسول اكرم صلى الله عليهم اجمعين را با دقت كامل تبيين كرده و با احترام از آنها ياد كرده است. به طورى كه لقب اميرالمؤمنين را بر خلاف متعصبان اهل سنت كه بر ساير خلفا به كار برده اند، فقط براى حضرت على و امام حسن عليهما السلام به كار برده است. او هيچ يك از خلفاى اموى و عباسى را با اين لقب نياورده و اين مطلب داراى نكته و پيام بسيار مهمى است و آن اين كه او به خلافت آنهاحتى معاويه و يزيد قائل نبوده بلكه آنها را فقط به عنوان حاكم تلقى كرده است. او فرزندان و اعقاب امام حسن و امام حسين(عليهما السلام) را كاملا ذكر كرده و جريان شهادت فرزندان امام حسين(عليه السلام) رابه طور اجمال بيان كرده است اما به فرزند امام حسن عسكرى(عليه السلام) كه مى رسد منكر وجود امام عصر ارواحنا فداه شده و همه نقل هاى معتبر اهل سنت را ناديده گرفته است.
اين كتاب از جهات متعددى مورد توجه علماى شيعه و سنى قرار گرفته و بارها در كشورهاى اسلامى چاپ شده است.

منابع:
1ـ خيرالدين زركلى، الأعلام، بيروت، دارالعلم للملايين، چ 8، 1989م، ج4، ص254 و بعد.
2ـ ابوالقاسم ابن عساكر، تاريخ مدينة دمشق، تحقيق على شيرى، بيروت، دارالفكر، 1415ق، ج32، ص231; ج54، ص154; ج55، ص77.
3ـ ابن بستام شنترينى، الذخيرة فى محاسن اهل الجزيرة، بيروت، دارالغرب الاسلامى، 1412ق، ج2، ص15.
4ـ سيد محسن امين، أعيان الشيعة، بيروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1406 ق، ج4، ص1650 به بعد.
5ـ ياقوت حموى، معجم الادباء، ترجمه عبدالحميد آيتى، تهران، سروش، دارالغرب الاسلامى، 1421ق، ج2، ص718 به بعد.
6ـ شهاب الدين نويرى، نهاية الأرب فى فنون الأدب، قاهره، دار الكتب و الوثائق القومية، 1423ق، ج4، ص188; ج23، ص447 و ص451.
7ـ ابوحيان اندلسى، البحر المحيط فى تفسير القرآن، تحقيق صدقى محمد جميل، بيروت، دارالفكر، 1420ق، ج6، ص582.
8ـ ابو محمد على ابن حزم، الأخلاق و السير، تحقيق عادل ابوالمعاملى، قاهره، دار المشرق العربى، 1408ق.